يك ربع مكشوف و مسكون گردانيد ، حكيمى كى به وسائل سير انجم و افلاك و حركات جزرومدّ بحار كوهها و معادن پديد كرد ، و از تواتر ايّام و ليالى فصول اربعه موجود گشتند ، و از تواتر حركات فصول آثار علوى متكوّن شدند ، مانند شهب و صاعقه و رعود و بروق و سحاب و برف و باران ، و از امتزاج عناصر و ازدواج آخشيجان متضادّ عيون متوافر و معادن متكاثر - سه نوع مواليد كه عبارت از آن معادن و نبات و حيوان است - پديد آمد . اعنى تركيب نخستين معادن بود ، به صفات الوان و خواصّ گوناگون متّصف گشته تا به نهايت مرجان رسيد كه آخرين عالم جماد و اوّلين نبات بود . پس تراكيب ناميه به قواى نباتيّه كه هفت‌اند شرف تخصيص يافت به شرف توليد و تغذيه ، و انتهاى عالم نبات خرما و نارگيل است و ابتداء حيوان . و چون آثار كواكب در اقطار عناصر تأثير كرد خاصّه آفتاب و ماه كه كون و فساد اشياء به وجود سير ايشان منوط و مربوط است از ميان خاك و آب به معونت باد و آتش جمادات و جواهر گوناگون پديد آمدند ، مانند ياقوت و لعل آبدار و اقطاع جواهر زواهر متنقّش به نقش خاتم « وَ لِلَّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » « 1 » ، و مثل فلزّات سبعه از سبيكهء زر ساو و قرص سيم مذاب در بوتهء شمس زرگر و دار الضرب ايجاد سكّهء [ a 2 ] ففى كلّ شىء له آية * تدّل على انّه واحد و باقى مستودعات اعماق و اجناس جواهر كه در حجر تربيت

--> ( 1 ) - قرآن / 189 آل عمران